Sąd Rejonowy w Miechowie
GODŁO
bip.gov.pl

wyszukiwarka zaawansowana
Jesteś tutaj:
Wyszukiwarka
pokaż wyszukiwarkę
schowaj wyszukiwarkę

Historia Sądu Rejonowego w Miechowie

Sąd Rejonowy w Miechowie

Opisując historię miechowskiego sądu nie sposób nie wspomnieć o podłożu historycznym na którym tworzył się on w naszym mieście. Początki funkcjonowania Miechowa jako miejscowości są nam bliżej nieznane. Lokalizacja na Wyżynie Miechowskiej stanowiącej wschodnią część Wyżyny Krakowsko Częstochowskiej opodal szlaków komunikacyjnych przecinających nasz kraj w kierunku z południa na północ i od wschodu na zachód zadecydowała o rozwoju miejscowości. W 1163 r. książę Jaksa Gryfita sprowadził tu i osadził Zakon Kanoników Regularnych Stróży Świętego Grobu Jerozolimskiego. Ufundował im kościół i klasztor i nadał na własność Miechów i dwie sąsiednie wsie: Kamieńczyce i Zagorzyce. Działania te na wiele lat przesądziły o charakterze Miechowa. Był on miejscowością w znacznym stopniu podporządkowaną zakonowi, który najpierw był jednostką filialną patriarchy jerozolimskiego a poźniej główną siedzibą tego ogromnego zakonu. Umiejscowienie tu głównej siedziby zakonu bożogrobców, spowodowało znaczny ruch pielgrzymkowy oraz kontakty liturgiczne i naukowe zakonników z zachodem. Znaczny ruch ludności powodował statystyczny wzrost przestępczości i konieczność rozstrzygania sporów i karania sprawców. Zakonnicy podlegali sądowi klasztornemu, którego jurysdykcji podlegali zarówno bracia zakonni jak również służba klasztorna. Otaczająca zaś klasztor ludność świecka podlegała jurysdykcji wójta miejskiego.

Pałac

Stan budynków poklasztornych na początku XX w. fot. J. Czarnowski 3

Grubsze sprawy sądzone były przez objeżdżających teren Małopolski urzędników królewskich czy książęcych. Samuel Nakielski znany historyk i kronikarz bożogrobców zanotował wiele przypadków prowadzonych rozpraw przez sąd zakonny. Jeden z nich przytaczamy za opracowującym temat życia bożogrobców Zbigniewem Pęckowskim. Jeden z braciszków, Stanisław z Pławna, który już jako uczeń był schwytany na kradzieży, włamał się do skarbca kościelnego i skradł trzy infuły wysadzane perłami, wartości przeszło 5000 złp. Sprzedawszy je Żydowi za 300 złp zrzucił suknie za zakonne i uszedł w towarzystwie jakiejś mężatki. W drodze wywiadu dowiedzieli się bracia, że zbiega widziano na jarmarku w Jarosławiu i że poślubił swą towarzyszkę u ministra kalwińskiego w Dublanach. Wysłani w pogoni zakonnicy dogonili go gdzieś koło Sambora i zakutego w kajdany sprowadzili do Miechowa. Paser, którego wskazał winowajca, musiał zwrócić perły i dać odszkodowanie. Braciszek został wtrącony do karceru, gdzie w ciemnościach i nieczystościach oczekiwał wyroku. Doprowadzony przed sąd nie okazał żadnej skruchy. Sąd uznał oskarżonego winnym świętokradztwa i obrazy religii. Skazał go na rok karceru o chlebie i wodzie. Ponieważ sprawa była głośna w mieście i okolicy, orzeczono, że w czasie wszystkich uroczystości kościelnych skazany ma być doprowadzany z karceru, przywiązywany przy głównym wejściu do kościoła łańcuchem za szyję i tak ma stać w worku pokutnym, w żelaznych okowach, z płonącą pochodnią w ręku od rana do południa. Nad głową jego ma być przybita tablica, na której będzie wypisane przestępstwo. Skazany ma błagać przechodzących wiernych o modlitwę do miłosierdzia boskiego.

Inwentaryzacja

Inwentaryzacja zespołu poklasztornego z 1835 r.

Miechów od 1290 r. posiadał prawa miejskie nadane przez księcia Przemysła II na prawie magdeburskim. Ten akt uformował władze lokalne w określonych ówczesnym prawem ramach i usankcjonował funkcjonowanie miejskiego sądu. Pierwsze wzmianki o miechowskim sądownictwie znajdujemy w zapisach sądu ziemskiego z 14 marca 1325 r. Sędzia sądu krakowskiego Mszczuj z Krzelowa objeżdżał województwo i po drodze przeprowadzał rozprawy. Rozsądzał on miedzy innymi sprawę prawa do posiadłości na terenie wsi Uniejów i w orzeczeniu nie przyznał prawa własności powódce stwierdzając, że Małgorzata, żona Andrzeja i jej rodzina nie mają żadnych praw do posiadłości bożogrobców w Uniejowie.

Ogród

Pocztówka z 1914 r przedstawiająca skrzydło klasztoru przeznaczone później na pomieszczenia dla sądu
Pieczęć

Pieczęć Sądu Pokoju w Miechowie z roku 1864


Ten system "objazdowego sądu" został pod koniec XIV w. zmieniony i ustalono stałe miejscowości urzędowania sądów ziemskich. Dla Miechowa takim miejscem był Książ Wielki - siedziba powiatu księskiego. Sejm czteroletni zniósł funkcjonowanie sądów ziemskich i jego miejsce zajął sąd ziemiański. W samym Miechowie drobne sprawy porządkowe wymagające autorytetu władzy rozstrzygał wójt wraz z ławnikami. Stanowisko wójta, z uwagi na wiele dziedzin życia miejskiego na które miał wpływ, było wielce intratne. Bożogrobcy wykupili wójtostwo (płacąc za nie równowartością trzech wsi) i sami wyznaczali osobę na to stanowisko, najczęściej spośród bogatego patrycjatu miejskiego. Stanowisko wójta i przynależne do niego przewodnictwo nad składem sędziowskim i ławnikami utrzymało się w Miechowie do początku XIX w.

Wtedy po reorganizacji samorządu wiejskiego zostały utworzone sądy gminne, gdzie zarówno wójta, jak i ławników wybierały zgromadzenia gminne. Władze Księstwa Warszawskiego wprowadziły też sądy pokoju dla sądzenia mieszkańców miast. W 1876 r. nastąpiła kolejna zmiana w przepisach - powstały wtedy sądy gminne obejmujące swoim zasięgiem po kilka leżących nieopodal miejscowości. W powiecie miechowskim powstało ich kilka: w Miechowie, (potem w Gołczy), Książu Wielkim (potem w Kalinie Wielkiej), w Słomnikach, Wilczkowicach (potem w Iwanowicach), Proszowicach i Brzesku Nowym. Sądowi przewodniczył sędzia mianowany przez ministra sprawiedliwości (zwykle był to obywatel ziemski) oraz dwóch ławników zatwierdzanych przez gubernatora, a wybieranych co trzy lata na zgromadzeniach gminnych. W hierarchii odwoławczej dla sądów gminnych i sądów pokoju był Zjazd Sędziów Pokoju w Miechowie, orzekający w składzie: prezes, sędzia pokoju, powołani sędziowie gminni. Sprawy wiekszej wagi osądzał Sąd Okręgowy w Kielcach, a apelacje rozstrzygała Izba Sądowa w Warszawie. Sądem rewizyjnym dla Zjazdu Sędziów Pokoju i Izby Sądowej był Sąd Kasacyjny w Petersburgu.

W 1913 r., kiedy Miechów znajdował się pod zaborem rosyjskim skład zespołu sędziowskiego był następujący:
- prezes zjazdu - radca stanu S.M. Rodzianko
- sędzia pokoju - radca stanu M.I. Kiryczkowskij
- sędzia śledczy - N. Neumark
- komisarz sądowy - J. Łoziński
- komisarz sądowy - R. Sroczyński
- sekretarz hipoteczny - A. Maeryewski

Sędziami gminnymi w powiecie byli w tym czasie: pierwszego okręgu - Gołcza - W. Ciszewski
drugiego okręgu - Kalina Wielka - T. Dąbski
trzeciego okręgu - Słomniki - radca stanu D.D. Nabokow
czwartego okręgu - Iwanowice - J. Jaskłowski
piątego okręgu - Proszowice - F. Gostkowski
szóstego okręgu - Nowe Brzesko - K. Latała

Jak widać władze carskie zapewniały zwierzchnią władzę w wymiarze sprawiedliwości spośród Rosjan, a niższe stanowiska obsadzali Polakami. Sąd Pokoju, Sąd Ziemski I Okręgu w Miechowie i Zjazd Sędziów Pokoju urzędowały w budynku przy ulicy Skalbmierskiej (obecna ul. Racławicka) - zajmował tam pomieszczenia do połowy lat dwudziestych ubiegłego stulecia. W okresie późniejszym budynek ten został przeznaczony dla potrzeb Gimnazjum w Miechowie a obecnie zajmuje go Zespół Szkół nr 1 w Miechowie.


 

Posiedzenie

Rozprawa sądowa w budynku przy ul. Racławickiej

W czasie okupacji austriackiej w okresie I wojny światowej, Miechów był stolicą władz obwodowych i oprócz sądu wojskowego posiadał oddział cywilny, w którym pracowali:
- sędzia powiatowy - Władysław Augustynowicz
- sędzia powiatowy - Martyan Zwoliński
- oficjał sądowy - Jan Zapolski
- kancelista sądowy - Wojciech Lubowiecki
- nadoficjant kancelista - Władysław Bańkowski

Elewacja

Rysunek z 1918 r elewacji południowego skrzydła budynku Sądu

Dla ugruntowania i podkreślenia autorytetu władzy okupacyjnej oraz zastraszenialudności powiatu, grubsze przestępstwa o zabarwieniu kryminalnymkarano błyskawicznie wykonując publiczne egzekucje na placu targowym znajdującym się na górce po przeciwnej stronie niż pomieszczenie sądu.

Szubienica

Trzech skazańców - członków bandy rabującej mieszkańców powiatu

W tym celu na placu wybudowano szubienicę. Kolejnym, już docelowym pomieszczeniem dla sądu stało się południowe skrzydło dawnego klasztoru bożogrobców miechowskich przejęte przez ówczesne władze państwowe po kasacie zakonu w 1819 r. Po opuszczeniu pomieszczeń zajmowanych przez szkołę i urzędników przeprowadzono niewielkie przeróbki budowlane przystosowujące je dla potrzeb sądu. Po zlikwidowaniu Sądów Pokoju rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 6 lutego 1928 r. (prawo o ustroju sądów powszechnych) wymiar sprawiedliwości w sprawach cywilnych i karnych został oddany sądom powszechnym. Cały proces zmian dokonał się obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 listopada 1932 r. Zostały one poprawione ustawą z dnia 14 kwietnia 1937 r. i praktycznie stosowane były do 1944 r. Sprawy odwoławcze od orzeczeń sądów grodzkich województwa kieleckiego rozpatrywał sąd okręgowy w Kielcach.

Prezes

Prezes Sądu Grodzkiego w Miechowie
w latach 1934-1938 - Jan Leon Dobrowolski
Dyplom

Akt nadania Medalu Za Długoletnią Służbę
sędziemu J.L. Dobrowolskiemu

Zjazd

Zjazd sędziów w 1938 r. fot. St. Bonikowska, Kielce, pl. P. Marii 2 W trzecim rzędzie ostatni licząc od lewej (pod oknem). Prezes Sądu w Miechowie w latach 1934-1938 dr Jan Dobrowolski.

Zjazd

Zjazd sędziów w Miechowie. W drugim rzędzie drugi od lewej stoi sędzia dr Jan Dobrowolski. Szósty od lewej siedzi z założonymi rękami sędzia Bobkowski.



 

W latach 1944-1945 zmiany w prawie o ustroju sądów powszechnych wniosły dekrety Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego a mianowicie: z dnia 4 listopada 1944 roku, 12 grudnia 1944 r. i z dnia 14 marca 1945 r. Wprowadzone tymi dekretami zmiany dotyczyły jedynie niektórych artykułów prawa o ustroju sądów powszechnych. W związku z faktem, że po zakończeniu II Wojny Światowej powiat miechowski znalazł się w administracyjnych granicach województwa krakowskiego, Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 marca 1945 roku w sprawie zmiany granic okręgu Sądu Okręgowego w Kielcach, sądy grodzkie w Miechowie, Słomnikach i Proszowicach włączono do okręgu Sądu Okręgowego w Krakowie. Sąd grodzki w Miechowie funkcjonował na podstawie poprzednich przepisów do 1950 r. kiedy to ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. powołała sądy powiatowe. Zmiany w podziale administracyjnym kraju z 1975 r. zmieniły terytorialną przynależność Miechowa. Miasto wraz z gminą znalazło się w województwie kieleckim. Nnastąpiła likwidacja Sądu Powiatowego, w to miejsce utworzono Sąd Rejonowy.

Remont

Remont dachu nad budynkiem sądu 1981 r.

Kolejna zmiana w podziale administracyjnym kraju przywracająca system podziału na powiaty i redukująca ilość województw spowodaowała zmianę podporządkowania miechowskiego sądu. Od 1 lipca 2001 r. znalazł się jako jeden z sądów w obszarze właściwości Sądu Apelacyjnego w Krakowie, na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 maja 2001 r. Budynek sądu służył bez znaczniejszych remontów od okresu międzywojennego i jego stan techniczny uległ znacznemu pogorszeniu. Decyzją Ministra Sprawiedliwości został on w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia poddany gruntownemu remontowi włącznie z wymianą stropów i więźby dachowej wraz z pokryciem. Wymieniono instalacje, przebudowano ściany działowe, wykonano nowe parkiety oraz wykonano nowe meble. Nad wejściem głównym sądu pojawił się piękny kamienny kartusz z godłem państwowym. Po przeprowadzeniu tych remontów w 1985 roku za zgodą Prezesa Sądu sędziego Bolesława Kota w podziemiach pod budynkiem została urządzona Galeria Sztuki, która dla pamięci fundatora klasztoru została nazwana "U Jaksy".

W okresie kadencji Prezesa Sadu sędziego Waldemara Michaldo podjęto kolejne działania w zakresie poprawy stanu budynku (poprzedzone wcześniej wykonaną izolacją ścian piwnic). W zakres ostatniego remontu weszły także sprawy zagospodarowania terenu okalającego budynek sądu i prokuratury. Wymieniono okna i drzwi oraz wstawiono nowe kraty o stylistyce komponującej się z architekturą budynku.

Budynek obecnie

Budynek Sądu po remoncie elewacji w 2007 r.

Remonty objęły swoim zakresem otoczenie budynku i w ramach tych prac wykonano wymianę zewnętrznej sieci kanalizacyjnej, odnowiono ogrodzenie oraz wybrukowano podwórze kostką granitową. Częste zmiany przynależności tyerytorialnej Miechowa zarówno w czasie zaborów jak i również w wolnej Polsce nie sprzyjał stabilizacji władzy sądowniczej a powstałe w czasach reorganizacji przemieszczenia archiwów uniemożliwiają odtworzenie pełnych składów sędziowskich z dawnych czasów. Niemniej okres międzywojenny, to czas pełnego sformalizowania władzy sądowniczej i jego działania w oparciu o powstałe w wolnej już Polsce ustawy i przeopisy prawa.

Odtworzona lista sędziów kierujących miechowskim sądem od końca lat trzydziestych ubiegłego stulecia wygląda następująco:

Jan Dobrowolski - Kierownik Sądu Grodzkiego - od 1934 r.
Julian Ptak - Kierownik Sądu Grodzkiego - od 1945 r.
Zbigniew Kalita - Kierownik Sądu Grodzkiego - od 1947 r.
dr Antoni Pająk - Kierownik Sądu Powiatowego - od 1950 r.
Henryk Jelonek - Prezes Sądu Powiatowego - od 1954 r.
K. Kotash - Prezes Sądu Powiatowego - od 1957 r.
Zdzisław Nowak - Prezes Sądu Powiatowego - do 1975 r.
Bolesław Kot - Prezes Sądu Rejonowego w latach 1975 - 1998
Mirosław Leszczyński Prezes Sądu Rejonowego w latach 1998 - 2006
Waldemar Michaldo Prezes Sądu Rejonowego od 2007 r.

Budynek w którym mieści się miechowski sąd służy tej instytucji około 90 lat. Jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że jest on w pewnym sensie kontynuatorem sądu zakonnego, którego jurysdykcji podlegali bracia i służba zakonna, to okres ten można przedłużyć o dalsze 650 lat.


 

Podmiot publikującySĄD REJONOWY W MIECHOWIE
WytworzyłSąd Rejonowy w Miechowie2008-12-31
Publikujący -
Sąd Rejonowy w Miechowieul. Plac Kościuszki 3a, 32-200 Miechów tel. (041) 382-50-20 email: administracja@miechow.sr.gov.pl
Nowe zasady dotyczące cookies W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. [zamknij]